انیمیشن، حاصل فرهنگ و هویت یک کشور

منصوره عبایی

حتما برای علاقه‌مندان به عرصه انیمیشن جذاب است که از معیارهای داوری، ویژگی‌های یک انیمیشن موفق و اوضاع فعلی انیمیشن ایران آگاه باشند. در گفت‌وگویی با علیرضا گلپایگانی، یکی از فعالان این عرصه، این موضوعات را مورد بحث قرار دادیم تا از دیدگاه ایشان متناسب با تجاربشان برای آگاهی بیشتر علاقه‌مندان بهره‌مند شویم.
معیارهای داوری انیمیشن
علیرضا گلپایگانی در گفت‌وگو با خبرنگار ما درباره معیارهای داوری انیمیشن گفت: برخی معتقدند داوری جشنواره‌ها، امری سلیقه‌ای است و با تغییر داورها، منتخبان نیز تغییر خواهند کرد. در پاسخ باید گفت این سلیقه نیست، بلکه هرکدام از داورها با تجارب متفاوتی هستند و در زمینه‌های خاصی تخصص ویژه‌ای دارند؛ برای نمونه ممکن است یک داور انیماتور، کارگردان و … باشد؛ بنابراین طبیعی است به بخشی از اثر به صورت ویژه‌تر توجه کند. باید به تدریج باور کنیم انتخاب‌شدن یا نشدن، جایزه‌گرفتن یا نگرفتن، ملاک مطلقی برای ارزش‌گذاری یک اثر هنری به‌ویژه انیمیشن نیست. از عوامل ارزش‌گذاری این است که انسان از کار خودش مطمئن و به رضایت نسبی رسیده باشد و بتواند با مخاطب ارتباط برقرار و علاوه بر لذت خود، دیگران را هم در این لذت سهیم کند.
وی ادامه داد: در داوری آثار، مکمل‌بودن فرم و محتوا، یکی از معیارهای ارزیابی است؛ به طوری که داستان منتخب واضح و مشخص بوده و با تکنیک انتخابی برای آن همسو باشد و بخش‌های دیگر همچون سازه‌های یک ساختمان باید با هماهنگی و ترکیب مناسب در کنار هم قرار گیرند. کاراکترها باید با هم متناسب باشند، ترکیب ظاهری و گرافیک کاراکترها با گرافیک محیط همسو باشد؛ داستان روند مناسبی را در پیش گیرد و تا جای ممکن کوتاه باشد؛ زیرا در عرصه انیمیشن کوتاه‌بودن و سریع‌گفتن، یک ویژگی محسوب می‌شود. دیالوگ بخشی از فیلم است و اگر در جای خودش و درست استفاده شود، امتیاز مثبت در نظر گرفته می‌شود. همان‌طور که کاراکتر و قصه باید منحصربه‌فرد باشند، موسیقی هر فیلم هم باید منحصربه‌فرد باشد؛ زیرا موسیقی از ارکان فیلم است.
یکی دیگر از معیارهای مهم، هماهنگی و یکدست‌بودن است؛ بدین منظور که تمامی بخش‌های فیلم در شرایط یکسانی ساخته شده باشد. یک انیمیشن خوب باید بتواند مخاطب را در دقایق اولیه کار جذب و با او ارتباط برقرار کند. باید رنگ‌ها و میزانسن‌ها با هم تناسب داشته باشند که این کار با تمرین‌های متعدد و دیدن فیلم‌های زیاد، ملکه ذهن می‌شود. انیمیشن‌ها نباید تقلیدی یا شبیه چیزی باشند و جدیدبودن آنها امتیاز محسوب می‌شود. البته فیلم‌هایی که تجربی و فرم هستند، در جایگاه خودشان مقایسه و قضاوت می‌شوند و در جشنواره‌ها و فستیوال‌ها بخش جداگانه‌ای به این فیلم‌ها اختصاص داده می‌شود.
ویژگی‌های انیمیشن موفق
گلپایگانی همچنین درباره ویژگی‌های یک انیمیشن موفق اظهار داشت: اول از همه باید جذاب و مخاطب‌محور باشد؛ این جذابیت باید در داستان هم وجود داشته باشد. کمتر افرادی هستند که شغلشان فیلمنامه‌نویسی برای انیمیشن است. جالب است که حقوق یک فیلمنامه‌نویس از کمترین درآمدها در تولید فیلم انیمیشن است؛ در حالی که پایه و اسکلت آن محسوب می‌شود. داستان خوب ناگهان به وجود نمی‌آید و باید سیر زمانی‌ای را طی کند. نکته جالب توجه این است که فیلمنامه‌های ایران باید برای مخاطب ایران نوشته شوند. این موضوع را در فیلمنامه عروسکی «کلاه‌قرمزی» دیدیم که توانسته با مخاطب ارتباط برقرار کند و ویژگی آن ناشی از شخصیتی است که خود کاراکتر دارد، نه تکنیک مورد استفاده آن؛ اما انیمیشن ما هنوز این ویژگی را ندارد و نتوانسته‌ایم برای مخاطب داخلی تولید داشته باشیم. باید برای شخصیت‌پردازی و داستان‌پردازی زحمت کشیده شود؛ به گونه‌ای که برای مخاطب داخلی محبوبیت داشته باشد و همین امر محبوبیت خارج از کشور را نیز به همراه خواهد داشت.
وی افزود: انیمیشن، محصولی است که اگر به فرهنگ و هویت داخلی نزدیک‌تر باشد، تأثیرگذارتر خواهد بود و علاوه بر مسائل اقتصادی به مسائل فرهنگی هم بپردازد و باید با فرهنگ خودمان عجین و همسو باشد؛ همچنین جامعه سینمایی باید انیمیشن را یکی از اشکال موفق سینما بداند و مثل دیگر فیلم‌ها فضا و امکان عرضه داشته باشد. فیلم باید خوب باشد تا هزینه خوبی دریافت کند و این یک قانون جهانی است.
این فعال حوزه انیمیشن‌سازی تصریح کرد: متأسفانه در ایران در عرصه تولید انیمیشن سود در تولید است، نه در عرضه که ساختار اشتباهی است و اگر فیلمی موفق باشد، باید در سود آن نیز سهیم باشد تا انگیزه‌ای برای خالق اثر برای ادامه تولید شود.
در ایران وقتی مجموعه‌ای ساخته می‌شود فقط دستمزد پرداخت می‌شود و حق و حقوقی برای نمایش آن وجود ندارد. اگر انیمیشن ایران بتواند به طور مستقیم از مخاطب خودش کسب هزینه کند، شاید آینده روشنی در انتظارش باشد.
اوضاع کنونی انیمیشن ایران
گلپایگانی در ادامه با اشاره به وضعیت امروز انیمیشن ایران گفت: انیمیشن ایران نیاز به توجه دارد و خوشبختانه نسبت به گذشته در وضعیت بهتری است و از لحاظ کمی و کیفی رشد بسیاری داشته، اما متأسفانه شرایط اقتصادی مانع شکوفایی کار است. ما می‌توانیم انیمیشنی تولید کنیم که صادراتی باشد و در کشورهای منطقه نمایش داده شود؛ ولی هنوز بازاریاب‌های مناسب برای این کار نداریم. نیاز به شرکت‌هایی داریم که محصولات ما را به کشورها بفروشند. شبکه‌های ماهواره‌ای هستند که نیاز به خوراک انیمیشن دارند و انیمیشن ما قطعا می‌تواند بخشی از بازار باشند. اگر ما درآمد ارزی داشته باشیم، حتما کیفیت کارمان بین‌المللی‌تر خواهد شد و برای ارتقای هنر انیمیشن ارتباطات بین‌المللی، کارهای مشترک و انجام بخشی از کارهای آنها در ایران، راه‌های مناسبی است.
برای یادگیری انیمیشن فقط وارد دانشگاه شدن لازم نیست؛ دانشگاه بستر مناسبی است و بر کیفیت کارها تأثیرگذار است، ولی مطلق نیست. افراد زیادی در مراکز آموزشی یا آموزشگاه‌ها، هنرمندان و متخصصان این رشته را تربیت می‌کنند؛
بنابراین نیاز به آموزشگاه‌های حرفه‌ای در سطح جامعه داریم. از طرفی باید قیمت‌گذاری منصفانه و بازار مطمئن برای این کار وجود داشته باشد و سرمایه‌گذاران مطمئن باشند دست‌کم هزینه‌های روزمره را می‌توانند تأمین کنند.
اتفاقات خوبی در جامعه انیمیشن رخ داده است. مرکز صبا شرایط مدیریتی بسیار مناسبی را با مدیریت جدید و واقع‌بین تجربه می‌کند و با وجود شرایط اقتصادی نامناسب می‌شود با آن به مذاکره پرداخت. در حال حاضر در بهترین شرایط تصمیم‌گیری و استراتژی صبا هستیم. از طرفی در مرکز سینما تجربی، استاد امیرمحمد دهستانی، معاونت انیمیشن مرکز گسترش را به عهده گرفته است و از فیلم‌های سینمایی و انیمیشن حمایت می‌کند و با تجربه و جایگاه بسیار مطلوبی که دارند، منتظر اتفاقات خوبی در سال آینده هستیم.
همچنین صنف انیمیشن راه‌اندازی شده است. در مرکز مطالعات انیمیشن حوزه هنری اتفاقات خوبی در راه است. در ارگان‌های مختلف به انیمیشن دقت ویژه دارند و می‌دانند می‌تواند تأثیرگذار باشد. مدیران علاقه‌مند هستند کارهای مناسبی انجام شود. شبکه پویا با مدیریت آقای سرشار بر روی انیمیشن تأکید و تمرکز دارد و امیدواریم خبرهای خوب و نتایج خوبی داشته باشد.
در کانون پرورش فکری از لحاظ تولید آثار کوتاه ارزشمند با مدیریت جدید و با حضور آقای صارمی به عنوان دبیر دائمی جشنواره همچنان جای امیدواری است و امیدواریم کانون دوباره حرکت‌های بسیار انقلابی و مثبتی در زمینه انیمیشن داشته باشد.
من فضا را بسیار مثبت می‌بینم. اگر واقعا شرایط اقتصادی مناسبی بود، فکر می‌کنم الان دوران شکوفایی انیمیشن ایران بود؛ ولی این هم دور از دسترس نیست؛ ان‌شاءالله به همت پیشکسوتان و همیاری جوانان در این عرصه بتوانیم در آینده انیمیشن ایرانی‌ای داشته باشیم که مورد توجه ایران و دنیا قرار گیرد.

انتهای پیام/روزنامه کیمیای وطن

مطالب مرتبط

متن خود را وارد نماید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *